Moeilijk bereikbare meetpunten controleer je veilig door gebruik te maken van draadloze sensoren, online conditiemonitoring en trillingsanalyse op afstand. Deze technologieën maken het mogelijk om elektromotoren, pompen en ventilatoren continu te bewaken zonder dat technici zich in gevaarlijke of lastig toegankelijke zones hoeven te begeven. De onderstaande vragen behandelen de meest relevante aspecten van veilig meten op afstand, van technologie tot normen en kosten.

Welke technologieën maken veilig meten op afstand mogelijk?

Draadloze sensoren, IoT-platforms en online conditiemonitoring zijn de voornaamste technologieën die veilig meten op moeilijk bereikbare meetpunten mogelijk maken. Ze verzamelen continu data over trillingen, temperatuur en stroomverbruik en sturen die draadloos door naar een centraal systeem, zodat technici de machinestatus bewaken zonder fysieke aanwezigheid op de meetlocatie.

In de praktijk gaat het om een combinatie van technologieën die elkaar aanvullen:

• Draadloze trillingsensoren: compacte sensoren die permanent op een motor of pomp worden gemonteerd en trillingssignalen via Bluetooth, LoRa of wifi doorsturen.
• Temperatuursensoren op afstand: infraroodthermometers of contactloze PT100-sensoren die warmteontwikkeling registreren zonder aanraking.
• Stroomanalyse: via stroomtangen die op het schakelkastcircuit worden geplaatst en motorbelasting op afstand meten.
• Cloudplatforms en dashboards: software die meetdata centraliseert, trends visualiseert en automatisch alarmen genereert bij afwijkingen.

De keuze voor een specifieke technologie hangt af van de omgeving, de gewenste meetfrequentie en de aanwezige infrastructuur. In zones met explosiegevaar gelden aanvullende eisen voor de gebruikte apparatuur, waarover later meer.

Wat zijn de grootste risico’s bij handmatig meten op moeilijke locaties?

De grootste veiligheidsrisico’s bij handmatig meten op moeilijk bereikbare meetpunten zijn valgevaar, blootstelling aan draaiende delen, hitte en explosieve atmosferen. Daarnaast vergroot de onregelmatige meetfrequentie van handmatige inspecties de kans dat sluipende storingen onopgemerkt blijven totdat ze tot uitval leiden.

Concreet zijn dit de meest voorkomende gevaren:

• Valgevaar: meetpunten op grote hoogte, in kelders of achter installaties vereisen klimmateriaal of beperkte bewegingsruimte.
• Bewegende delen: assen, koppelstukken en ventilatorbladen draaien tijdens bedrijf en vormen een direct gevaar bij handmatige aanraking.
• Hoge temperaturen: motorhuizen, lagers en uitlaten kunnen temperaturen bereiken die bij aanraking brandwonden veroorzaken.
• Explosieve omgevingen: in ATEX-zones kan een vonk van meetapparatuur of gereedschap een explosie veroorzaken.
• Blinde vlekken in data: een maandelijkse handmeting mist afwijkingen die zich snel ontwikkelen, zoals een lager dat in enkele dagen van normaal naar kritisch gaat.

Het elimineren van deze risico’s is de voornaamste drijfveer achter de overstap naar metingen op locatie met geautomatiseerde systemen.

Hoe werkt draadloze trillingsmonitoring op elektromotoren?

Draadloze trillingsmonitoring werkt door een compacte sensor permanent op het motorhuis of lagerblok te monteren. De sensor meet continu trillingssignalen in meerdere richtingen, verwerkt deze lokaal en stuurt de data draadloos door naar een gateway of cloudplatform waar trends en alarmen worden bijgehouden.

Het proces verloopt in een aantal stappen:

1. Montage: de sensor wordt eenmalig op een representatief meetpunt geplaatst, doorgaans op de aandrijfzijde of niet-aandrijfzijde van het lager.
2. Basislijnmeting: na installatie wordt een referentieprofiel opgesteld op basis van het normale trillingspatroon van de machine in goede staat.
3. Continue bewaking: de sensor vergelijkt lopende metingen met de basislijn en detecteert afwijkingen in amplitude, frequentie of richting.
4. Alarmering: bij overschrijding van ingestelde drempelwaarden genereert het systeem automatisch een melding naar de verantwoordelijke technicus.
5. Analyse: via het dashboard analyseert een specialist de trillingsspectra om de oorzaak te bepalen, zoals lageronbalans, uitlijningsfouten of mechanische slijtage.

Moderne systemen ondersteunen ook machineleren, waarbij het platform afwijkingen leert herkennen op basis van historische patronen. Dit verkleint het aantal valse alarmen en verhoogt de betrouwbaarheid van de diagnose.

Wanneer is online conditiemonitoring beter dan periodieke handmeting?

Online conditiemonitoring is beter dan periodieke handmeting zodra een machine kritisch is voor de productiecontinuïteit, zich in een moeilijk bereikbare of gevaarlijke omgeving bevindt, of wanneer storingen zich snel kunnen ontwikkelen. Voor machines waarbij een paar uur uitval directe productie- of veiligheidsconsequenties heeft, is continue bewaking de betere keuze.

Situaties waarin online monitoring duidelijk de voorkeur verdient

Continue bewaking is het meest waardevol bij elektromotoren en pompen in kritische processen, zoals koelwaterpompen, compressoren of aandrijvingen in de voedingsmiddelenindustrie en chemie. Een handmeting die eens per maand plaatsvindt, kan een lagerdefect missen dat zich binnen enkele dagen tot een storing ontwikkelt. Online systemen signaleren zo’n afwijking direct.

Ook in ATEX-zones is online monitoring veiliger dan herhaaldelijk handmatig meten, omdat het aantal benodigde bezoeken aan de gevaarlijke zone drastisch daalt.

Situaties waarin handmeting volstaat

Voor niet-kritische hulpmachines met lage bedrijfsuren of machines die eenvoudig en snel te vervangen zijn, is periodieke handmeting vaak kostenefficiënter. Hetzelfde geldt voor installaties waar de meetpunten goed bereikbaar zijn en de risico’s voor technici beperkt zijn. In die gevallen biedt een goed gepland inspectieregime voldoende bescherming tegen onverwachte uitval.

Welke normen en certificeringen gelden voor metingen in ATEX-zones?

Voor metingen in ATEX-zones moet alle gebruikte apparatuur voldoen aan de ATEX-richtlijnen 2014/34/EU. Dit betekent dat sensoren, meetinstrumenten en draadloze communicatieapparatuur gecertificeerd moeten zijn voor de specifieke zone-indeling van de locatie, en dat de uitvoerende technicus aantoonbaar opgeleid is voor werken in explosieve atmosferen.

De belangrijkste eisen op een rij:

• Zone-indeling: zones 0, 1 en 2 (gas) en zones 20, 21 en 22 (stof) stellen elk specifieke eisen aan de apparatuurcategorie.
• ATEX-certificering van apparatuur: sensoren en meetinstrumenten moeten voorzien zijn van het ATEX-keurmerk met de juiste categorie en groepsaanduiding.
• Persoonlijke beschermingsmiddelen: technici dragen antistatische kleding en gebruiken vonkvrij gereedschap.
• Werkvergunningen: in veel industriële omgevingen is een formele werkvergunning vereist voordat werkzaamheden in een ATEX-zone mogen starten.
• Documentatie: alle metingen en interventies in ATEX-zones moeten gedocumenteerd worden als onderdeel van het veiligheidsbeheersysteem.

Naast ATEX kunnen aanvullende normen gelden, zoals IEC 60079 voor elektrische apparatuur in explosieve atmosferen of sectorspecifieke veiligheidseisen in de chemische of petrochemische industrie.

Wat kost het om moeilijk bereikbare meetpunten te laten monitoren?

De kosten voor het monitoren van moeilijk bereikbare meetpunten variëren sterk, afhankelijk van het aantal meetpunten, de gekozen technologie en de complexiteit van de omgeving. Een eenvoudig draadloos trillingsmeetsysteem voor een enkele motor begint doorgaans bij enkele honderden euro’s per meetpunt, exclusief installatie en softwarelicentie. Uitgebreidere online conditiemonitoring voor een volledig machinepark vraagt om een grotere investering, maar verlaagt de totale bedrijfskosten op de lange termijn.

Relevante kostenposten zijn:

• Hardware: draadloze sensoren, gateways en eventuele bekabeling voor moeilijk bereikbare locaties.
• Software en licenties: cloudplatforms of lokale monitoringsoftware, vaak op abonnementsbasis.
• Installatie en inbedrijfstelling: eenmalige kosten voor montage, configuratie en het opstellen van basislijnmetingen.
• Analyse en rapportage: periodieke beoordeling van de meetdata door een specialist, of geautomatiseerde rapportage vanuit het systeem.
• ATEX-meerkosten: gecertificeerde apparatuur voor explosieve zones is duurder dan standaardapparatuur.

Bij de afweging is het zinvol de monitoringskosten te vergelijken met de kosten van een ongeplande stilstand. Voor kritische machines in de procesindustrie kan een enkele onverwachte uitval de investering in een heel jaar monitoring meerdere malen overstijgen.

Hoe EME helpt met het bewaken van moeilijk bereikbare meetpunten

EME biedt een complete aanpak voor het veilig en betrouwbaar monitoren van elektromotoren, pompen, ventilatoren en andere roterende machines, ook op moeilijk bereikbare of gevaarlijke locaties. Met meer dan 40 jaar ervaring in aandrijf- en besturingstechniek combineert EME technische expertise met de juiste certificeringen voor iedere omgeving.

Wat EME concreet biedt:

• Trillingsanalyse en conditiemonitoring op locatie en op afstand, afgestemd op de specifieke machinestatus en omgeving.
• ATEX-gecertificeerde uitvoering van metingen en inspecties in explosieve zones, conform de geldende richtlijnen.
• Draadloze sensoroplossingen voor meetpunten die handmatig niet veilig of regelmatig bereikbaar zijn.
• 24/7 storingsdienst voor directe interventie wanneer monitoringsdata een kritische afwijking signaleert.
• Advies over preventief en gepland onderhoud, gericht op het verlagen van de Total Cost of Ownership.

Wil je weten welke monitoringsoplossing past bij jouw installatie en omgeving? Neem contact op met EME voor een vrijblijvend adviesgesprek.